معاونت فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرآن وطب 2251-6158 10 4 2026 02 20 A Comparative Study of Therapeutic Strategies for "Soqm" in Verses 89 and 145 of Surah As-Saffat with Contemporary Psychological Theories بررسی تطبیقی راهبردهای درمانی سُقم در آیات ۸۹ و ۱۴۵ سوره صافات با نظریات روانشناختی معاصر 339 349 242025 FA فاطمه رامیار - دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران محسن نورایی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی, دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران Journal Article 2025 08 22 Objective: This research analyzes the therapeutic strategies for "Soqm"(affliction) in two Quranic narratives: first, the story of Prophet Ibrahim(AS), who refused to participate in idolatrous ceremonies by declaring "Indeed, I am ill(Soqīm)"; and second, the story of Prophet Yunus(AS), who was delivered from the whale’s belly while in a state of"Saqīm". The study aims to extract therapeutic models for"Saqm" at individual and social levels and conduct a comparative analysis with psychological theories. Method: Using a descriptive-analytical approach, this study draws on exegetical sources and psychological theories to elucidate the dimensions of therapeutic strategies. Findings: The results reveal that the Quran presents two complementary therapeutic strategies: Guidance-oriented therapeutic strategies for "Saqm," including Ibrahim’s (AS) corrective action and Psychologically-oriented therapeutic strategies aligned with Garmezy and Masten’s "self-awareness" theory. The psychotherapy model incorporates Festinger’s "cognitive dissonance," Hemphill’s"attitude change," Bandura’ "observational learning," and Beck’s "cognitive restructuring." Additionally, the gradual recovery phase aligns with Prochaska’s "stages of change" and Touraine’s"social movements". Conclusion: The integration of guidance-oriented and psychologically-oriented therapeutic strategies for "Saqm" addresses both personal growth and social transformation, offering a comprehensive framework for designing therapeutic interventions at individual and societal levels. This study demonstrates that Quranic teachings can serve as a valuable resource for developing therapeutic theories and methods in contemporary psychology. هدف: این پژوهش به تحلیل راهبردهای درمانی «سُقم» در دو داستان قرآنی می‌پردازد، نخست داستان ابراهیم (ع) که با اعلام «إِنِّی سَقیمٌ» از شرکت در مراسم شرک‌آلود امتناع ورزید و دوم داستان یونس (ع)، درحالی‌که در وضعیت «سَقیمٌ» به سر می‌برد، از شکم ماهی نجات یافت. هدف این مطالعه، استخراج الگوهای درمانی «سُقم» در سطوح فردی و اجتماعی و بررسی تطبیقی آن با نظریه‌های روانشناختی است. روش: این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع تفسیری معتبر و نظریات معاصر به تبیین ابعاد مختلف راهبردهای درمانی می‌پردازد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، قرآن کریم دو راهبرد درمانی مکمل ارائه می‌دهد: نخست، راهبردهای درمانی «سُقم» با رویکرد هدایتی، شامل اقدام اصلاحی ابراهیم (ع) و احیای فیزیکی و اجتماعی مشتمل بر بازگشت یونس (ع) به جامعه است. دوم، راهبرد درمانی با رویکرد روانشناختی با نظریه «خودآگاهی» گارمزی و ماستن همخوانی دارد. در بخش الگوی روان‌درمانی، این راهبرد از نظریه‌های «ناهماهنگی شناختی» فستینگر، «تغییر نگرش» همفرن، «یادگیری مشاهده‌ای» باندورا و «بازسازی شناختی» بک بهره می‌برد. همچنین در قسمت بازگشت تدریجی، با نظریه «مراحل تغییر» پروچاسکا و «جنبش‌های اجتماعی» تورین همسو است. نتایج: نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق دو راهبرد درمانی «سُقم» با رویکردهای هدایتی و روانشناختی، هم به رشد فردی و هم به تحول اجتماعی توجه دارد که می‌تواند چارچوبی جامع برای طراحی مداخلات درمانی در مواجهه با سطوح فردی و اجتماعی ارائه دهد. این مطالعه نشان می‌دهد، آموزه‌های قرآنی می‌توانند به‌عنوان منبعی ارزشمند برای توسعه نظریه‌ها و روش‌های درمانی معاصر موردتوجه قرار گیرند.

https://www.quraniimed.com/article_242025_53ec7f730e28acc2a4dc263e46d1243e.pdf