معاونت فرهنگی و دانشجویی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرآن وطب 2251-6158 11 1 2026 03 21 A Quranic Approach to Mental Health: Examining the Psychological Teachings of Surah Al-Fatiha رویکردی قرآنی به سلامت روان: بررسی آموزه‌های روان‌شناختی سوره حمد 69 81 243831 FA محمود ایوبی گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Journal Article 2025 11 17 Introduction: In the current era, with the increasing pressures of modern lifestyles, mental health has gained paramount importance as a cornerstone of quality of life and social cohesion. This research aims to explore the capacities of Surah Al-Fatiha in enhancing psychological well-being and to present a framework based on divine teachings for addressing mental health challenges.<br><br>Methods: This study employed a qualitative approach using a descriptive-analytical content analysis method. Data were gathered through the study of Quranic exegeses (focusing on Surah Al-Fatiha), previous research on mental health from an Islamic perspective, and scientific psychological resources. In the analysis phase, key concepts related to mental health within Surah Al-Fatiha were extracted, and their themes were aligned with established psychological principles and theories of mental health.<br><br>Findings: The results of the qualitative content analysis of Surah Al-Fatiha’s verses led to the extraction of key mental health-related concepts, including seeking help, reliance on God, gratitude and praise of God, Lordship, the hereafter, divine guidance, and servitude. These teachings significantly contribute to improving various dimensions of mental health by strengthening the meaning of life, purposefulness, self-esteem, responsibility, self-confidence, moderation, role modeling, social cognition, and positive relationships.<br><br>Conclusion: The present research indicates that Surah Al-Fatiha encompasses significant psychological concepts with the potential to enhance psychological well-being and individual growth. Further in-depth study of these concepts and the utilization of empirical approaches to measure their effectiveness can pave the way for developing psychological interventions based on Islamic teachings. مقدمه: در عصر حاضر، با توجه به فشارهای فزاینده ناشی از سبک زندگی مدرن، سلامت روان به عنوان یکی از ارکان اساسی کیفیت زندگی و انسجام اجتماعی، اهمیت مضاعفی یافته است. این پژوهش با هدف بررسی ظرفیت‌های سوره حمد در ارتقاء بهزیستی روانشناختی و ارائه چارچوبی مبتنی بر آموزه‌های وحیانی در مواجهه با چالش‌های سلامت روان، صورت پذیرفته است. <br><br>روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش توصیفی-تحلیلی از نوع تحلیل محتوا انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه تفاسیر قرآن (با تمرکز بر سوره حمد)، پژوهش‌های پیشین در حوزه سلامت روان از منظر قرآن و منابع علمی روانشناختی گردآوری گردیدند. در مرحله تحلیل، مفاهیم کلیدی مرتبط با سلامت روان در سوره حمد استخراج و مضامین آن با اصول و نظریه‌های روانشناختی سلامت روان تطبیق داده شد. <br><br><br><br>یافته ها: نتایج تحلیل محتوای کیفی آیات سوره حمد، منتج به استخراج مفاهیم کلیدی مرتبط با سلامت روان از جمله استعانت، توکل، سپاس و ستایش خداوند، ربوبیت، معاد، هدایت الهی و عبودیت گردید. این آموزه‌ها، با تقویت معنای زندگی، هدفمندی، عزت نفس، مسئولیت‌پذیری، اعتماد به نفس، اعتدال، الگوبرداری، شناخت اجتماعی و ارتباطات مثبت، به بهبود ابعاد مختلف سلامت روان کمک شایانی می‌نمایند.<br><br><br><br>نتیجه گیری: پژوهش حاضر نمایانگر آن است که سوره حمد مشتمل بر مفاهیم روانشناختی قابل توجهی است که ظرفیت بالقوه‌ای در راستای ارتقاء بهزیستی روانشناختی و تعالی فردی داراست. تعمیق در این مفاهیم و بهره‌گیری از رویکردهای تجربی جهت سنجش میزان اثربخشی آن‌ها، می‌تواند راهگشای توسعه مداخلات روانشناختی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی باشد. https://www.quraniimed.com/article_243831_20e4de14a596f991fb413bb53eaec888.pdf