https://www.quraniimed.com/ قرآن وطب fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://www.quraniimed.com/article_241477.html هدف: اصول اخلاق پزشکی اسلامی برگرفته از منابع دینی، به‌ویژه قرآن، بر رفتار اخلاقی و مسئولیت‌پذیری در حرفه پزشکی تأکید دارد. این مقاله با استفاده از روش مرور دامنه‌ای، مطالعات مرتبط بااخلاق پزشکی اسلامی از منظر قرآن را بررسی کرده است. روش‌ها: جستجوی نظام‌مند با کلیدواژه‌های مرتبط در پایگاه‌های PubMed، Web of Science، Scopus و SID تا پایان سال 2024 انجام شد. معیار ورود، مطالعات مروری بود که به بررسی اخلاق پزشکی متقابل بین بیمار و کادر درمان از دیدگاه قرآن پرداخته یا مستقیماً به اصول اخلاق پزشکی اسلامی اشاره داشتند. کیفیت مقالات با چک‌لیست اصلاح‌شده AMSTAR ارزیابی شد. یافته‌ها: ده مقاله مطابق معیارها انتخاب شد. اصولی چون رازداری پزشکی (حفظ اطلاعات بیمار)، نیت خیر پزشک (عدم مسئولیت در صورت حسن نیت)، اهمیت اطلاع‌رسانی به بیمار، تلاش برای کاهش رنج بیماران و ارزشمند بودن مراقبت‌های پزشکی مطرح گردید. در موضوع سقط‌جنین، اسلام آن را مصداق "قتل نفس" می‌داند. پیوند و اهدای عضو در صورت نجات جان یا بهبود کیفیت زندگی بیمار و با رضایت آگاهانه، مجاز است. همچنین، ارائه حقیقت و اطلاعات کافی به بیمار برای تصمیم‌گیری آگاهانه، به‌عنوان یک حق اخلاقی اساسی شناخته می‌شود. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که توجه به اصول اخلاقی اسلامی و دستورات قرآنی می‌تواند موجب ارتقای اخلاق پزشکی و بهبود کیفیت مراقبت‌های درمانی در جوامع اسلامی و حتی فراتر از آن شود. https://www.quraniimed.com/article_241478.html آیات ۵ تا ۷ سوره طارق از سوی برخی از مترجمان و مفسران قرآنی به‌گونه‌ای بیان‌شده که شبهه تعارض این آیات با یافته‌های علوم پزشکی را از سوی برخی منتقدان در پی داشته است. این افراد مدعی‌اند که بیان قرآن درباره منشأ "آب جهنده " که از میان "صلب " و "ترائب " بدن انسان خارج می‌شود، با دانش پزشکی در رابطه با آناتومی، جنین‌شناسی و فیزیولوژی دستگاه تولیدمثل انسان ناسازگار است. در مقاله حاضر ضمن بیان یافته‌های علم پزشکی در خصوص آناتومی و فیزیولوژی دستگاه تولیدمثل مرد، به بررسی آیات ۵ تا ۷ سوره طارق با نگاه زبانشناسی به سه واژه کلیدی آیات مذکور یعنی کلمات "دافق "، "صلب " و "ترائب " پرداخته و با تطبیق مفاهیم آیات مذکور با یافته‌های علوم پزشکی شبهه تعارض بین مفهوم آیات مذکور با دانش پزشکی در زمینه دستگاه تولیدمثل انسان رد شده و نتیجه‌گیری می‌شود که آنچه موجب بروز این شائبه شده؛ اشتباه در بکار بردن مصادیق درست برای واژه‌های قرآنی در آیات مذکور بوده است. https://www.quraniimed.com/article_242025.html هدف: این پژوهش به تحلیل راهبردهای درمانی «سُقم» در دو داستان قرآنی می‌پردازد، نخست داستان ابراهیم (ع) که با اعلام «إِنِّی سَقیمٌ» از شرکت در مراسم شرک‌آلود امتناع ورزید و دوم داستان یونس (ع)، درحالی‌که در وضعیت «سَقیمٌ» به سر می‌برد، از شکم ماهی نجات یافت. هدف این مطالعه، استخراج الگوهای درمانی «سُقم» در سطوح فردی و اجتماعی و بررسی تطبیقی آن با نظریه‌های روانشناختی است. روش: این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع تفسیری معتبر و نظریات معاصر به تبیین ابعاد مختلف راهبردهای درمانی می‌پردازد.یافته‌ها: یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، قرآن کریم دو راهبرد درمانی مکمل ارائه می‌دهد: نخست، راهبردهای درمانی «سُقم» با رویکرد هدایتی، شامل اقدام اصلاحی ابراهیم (ع) و احیای فیزیکی و اجتماعی مشتمل بر بازگشت یونس (ع) به جامعه است. دوم، راهبرد درمانی با رویکرد روانشناختی با نظریه «خودآگاهی» گارمزی و ماستن همخوانی دارد. در بخش الگوی روان‌درمانی، این راهبرد از نظریه‌های «ناهماهنگی شناختی» فستینگر، «تغییر نگرش» همفرن، «یادگیری مشاهده‌ای» باندورا و «بازسازی شناختی» بک بهره می‌برد. همچنین در قسمت بازگشت تدریجی، با نظریه «مراحل تغییر» پروچاسکا و «جنبش‌های اجتماعی» تورین همسو است.نتایج: نتایج پژوهش بیانگر آن است که تلفیق دو راهبرد درمانی «سُقم» با رویکردهای هدایتی و روانشناختی، هم به رشد فردی و هم به تحول اجتماعی توجه دارد که می‌تواند چارچوبی جامع برای طراحی مداخلات درمانی در مواجهه با سطوح فردی و اجتماعی ارائه دهد. این مطالعه نشان می‌دهد، آموزه‌های قرآنی می‌توانند به‌عنوان منبعی ارزشمند برای توسعه نظریه‌ها و روش‌های درمانی معاصر موردتوجه قرار گیرند. https://www.quraniimed.com/article_241476.html زمینه و هدف: سلامت خانواده را می‌توان برای ایجاد جامعه‌ای سالم بسیار مهم دانست؛ به‌طوری‌که این مقوله نقشی بسیار پررنگ در زندگی فردی هرکسی داشته و بر این اساس نیز می‌توان گفت تشکیل خانواده‎ای سالم در هر فرهنگ و جامعه‌ای اولویت اساسی به‌حساب می‌آید؛ بنابراین پژوهش حاضر در نظر دارد مؤلفه‌های سلامت خانواده در نهج‌البلاغه در راستای ارتقای گام دوم انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران را موردبررسی قرار دهد. روش کار: پژوهش حاضر یک پژوهش کاربردی است که در دو مرحله به‌منظور دستیابی به یافته‌ها انجام پذیرفت. گام اول: با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع توصیفی و تحلیلی انجام گردیده است. در این مطالعه برای استخراج و تدوین مطالب از روش سه‌سو‌سازی استفاده گردید؛ یعنی مطالعه با استناد به مبانی برخاسته از نهج‌البلاغه و نیز بهره‌گیری از پژوهش‌های مربوط و مبانی نظری انجام شد. گام دوم: به‌منظور بررسی فراوانی و ضریب اهمیت مؤلفه‌های سلامت خانواده در نهج‌البلاغه، در این پژوهش از روش تحلیل محتوا استفاده‌شده است. محتوای طرح از نظر پاسخگو (متن نهج‌البلاغه) و هفت مؤلفه اصلی در حیطه مؤلفه‌های سلامت خانواده موردبررسی قرار گرفت. یافته‌ها: بررسی مؤلفه‌های سلامت خانواده از منظر نهج‌البلاغه نشان می‌دهد که از بررسی مؤلفه‌های سلامت خانواده از منظر نهج‌البلاغه مودت و رحمت با فراوانی 9، فرزند آوری با فراوانی 3، مشورت با فراوانی 6، سرپرستی مرد با فراوانی 3، سازش و خوش‌رفتاری با فراوانی 3، اقتصاد خانواده با فراوانی 16، مدیریت استرس با فراوانی 7، آموزش مهارت‌های زندگی با فراوانی 46، تعهد و قدردانی با فراوانی 21، ازدواج با فراوانی 6، پاک‌دامنی با فراوانی 9، پوشش مناسب با فراوانی 3، حرام بودن زنا با فراوانی 2، تربیت فرزندان با فراوانی 4، شادکامی و تعامل با فراوانی 10، مشارکت و همکاری با فراوانی 15، اعتدال در رسیدگی به خانواده با فراوانی 1، اهمیت اصالت خانوادگی با فراوانی 5، دین‌داری خانواده با فراوانی 5، رعایت مرز اعضای خانواده با فراوانی 3، رعایت حقوق اعضای خانواده با فراوانی 3، رعایت مرزهای خانواده با اجتماع با فراوانی 9 به دست آمد. نتیجه‌گیری: بیشترین ضریب اهمیت مربوط به آموزش مهارت‌های زندگی با فراوانی (46) و کمترین ضریب اهمیت اعتدال در رسیدگی به خانواده با مقدار (1) است.   https://www.quraniimed.com/article_241479.html آرامش روانی پایه و زیربنای زندگی سالم و جامعه به‌دوراز استرس و اضطراب است. جامعه مدرن در عصر حاضر علی‌رغم فناوری‌های بسیار پیشرفته در حوزه‌های مختلف به‌ویژه پزشکی و درمانی نتوانسته است آرامش روانی افراد جامعه را حتی در پیشرفته‌ترین و ثروتمندترین کشورها و جوامع بشری تأمین نماید. رجوع به کلام خدا و احادیث موجود، همواره موجبات آرامش روانی فرد و جامعه را متضمن گردیده است. قرآن کریم روش‌های متعددی را برای تأمین آرامش روانی فرد و جامعه در نظر گرفته؛ و استفاده از این آموزه‌های معتبر و به‌کارگیری آن در زمینه‌های بهداشت روان یک فرد یا یک جامعه می‌تواند جامعه‌ای متعادل را تحویل متولیان امر نماید. هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر آموزه‌های قرآن بر سلامت روان جامعه است. روش تحقیق پژوهش حاضر توصیفی و داده‌های موردنیاز به روش اسنادی گرداوری شده است. نتایج نشان می‌دهد که رسیدن به تعادل و سلامت روانی در فرد درگرو تبعیت از آموزه‌های قرآنی است.  https://www.quraniimed.com/article_241484.html زمینه و هدف: رشد تجربه‌گرایی، زمینه رویکرد مادی در عرصه‌های مختلف را فراهم کرد، یکی از این عرصه‌ها رویکرد مادی به مفاهیم غیبی و معنوی بود که با توجه به نفوذ رویکرد مادی، نواندیشان با تکیه‌بر اثبات‌گرایی به بررسی مفاهیم غیبی و معنوی قرآن پرداختند و ابتدا آن مفاهیم را انکار کرده و در مقاطع بعدی مفاهیم معنوی و غیبی را با امور مادی تطبیق نمودند، با توجه به تأثیر باورهای دینی در سعادت انسان، هدف پژوهش این است که روشن کند پیامدهای سلامت اجتماعی رویکرد مادی به مفاهیم غیبی و معنوی قرآن چیست؟ مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر به روش تحلیل محتوا با گرد‌آوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و با استفاده از پایگاه‌های اطلاعاتی Magiran، SID و PubMed و موتور جستجوی Google Scholar با واژگان کلیدی «سلامت اجتماعی»، «پوزیتیویسم»، «رویکرد مادی‌گرایانه»، «علم تجربی» و «مفاهیم غیبی و معنوی» مورد جستجو قرار گرفتند؛ درمجموع 26 منبع مرتبط با هدف مطالعه تشخیص داده شد و مورداستفاده قرار گرفتند. نتیجه‌گیری: طبق یافته‌ها و نتایج پژوهش، رویکرد مادی به مفاهیم غیبی و معنوی موجب به وجود آمدن پدیده‌های اجتماعی همانند رشد اومانیسم، ناسیونالیسم، تحریف معنوی مفاهیم غیبی قرآن، کنار زدن غیب و زدودن معنویت بوده و بدین‌وسیله سلامت اجتماعی جامعه را با چالش مواجه ساخته است. لذا به رسمیت شناختن علوم دیگر همانند فلسفه، وحی و عرفان، استفاده بهینه از براهین فلسفی و تفسیر ضابطه‌مند از قرآن و استفاده از هر علمی در قلمرو خود از راهکارهای پیشگیری از رویکرد مادی به مفاهیم غیبی و معنوی قرآن است.     https://www.quraniimed.com/article_241471.html در سال‌های اخیر، رژیم‌های گیاه‌خواری به‌عنوان سبک‌های تغذیه‌ای نوین با استقبال گسترده‌ای مواجه شده‌اند. این مقاله با رویکردی میان‌رشته‌ای، به تحلیل تطبیقی رژیم گیاه‌خواری از منظر علوم تغذیه و آموزه‌های اسلامی می‌پردازد. در بخش نخست، یافته‌های علمی نشان می‌دهند که رژیم گیاه‌خواری در کوتاه‌مدت می‌تواند به بهبود شاخص‌های سلامت مانند کاهش وزن، فشارخون و کلسترول کمک کند، اما در بلندمدت ممکن است با کمبودهای تغذیه‌ای جدی همراه باشد. در مقابل، رژیم متعادل همه‌چیزخواری، در صورت رعایت اصول تغذیه‌ای، می‌تواند نتایج مشابهی داشته و از نظر تأمین ریزمغذی‌ها پایدارتر باشد.در بخش دوم، آموزه‌های قرآنی و روایی مرتبط با تغذیه بررسی‌شده‌اند. قرآن کریم انسان را موجودی همه‌چیزخوار معرفی می‌کند و مصرف گوشت را مجاز و در مواردی توصیه‌شده می‌داند، مشروط بر رعایت اعتدال و پرهیز از اسراف. در روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز تأکید شده که ترک کامل گوشت نه‌تنها مطلوب نیست، بلکه مورد نهی قرارگرفته است؛ درحالی‌که افراط در مصرف آن نیز نکوهش شده است؛ بنابراین، اسلام الگویی متوازن ارائه می‌دهد که بر پایه‌ همه‌چیزخواریِ معتدل و پرهیز از اسراف استوار است. نتیجه این مطالعه آن است که گیاه‌خواری می‌تواند به‌عنوان روشی درمانی و موقتی برای برخی شرایط جسمانی مفید باشد، اما ترک دائمی گوشت با آموزه‌های اسلامی سازگار نیست. سبک تغذیه‌ای اسلامی، با تأکید بر اعتدال، تنوع غذایی و تربیت اخلاقی، الگویی پایدار و سلامت‌مدار برای زندگی بلندمدت ارائه می‌دهد.  https://www.quraniimed.com/article_241472.html پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مبانی معرفت‌شناختی علم طب از منظر قرآن کریم، به بررسی نسبت میان تجربه‌گرایی حسی و الهام الهی در فرآیند شناخت پزشکی می‌پردازد. در جهان معاصر، طب عمدتاً بر بنیان تجربه‌گرایی و مشاهده‌ حسی استوار است و اعتبار معرفتی خود را از داده‌های تجربی می‌گیرد؛ حال آن‌که قرآن کریم با ارائه‌ تصویری توحیدی از جهان و انسان، منشأ شناخت را محدود به حواس ظاهری نمی‌داند و ساحت‌های برتر ادراک، مانند عقل، قلب و الهام ربانی را نیز در مسیر کشف حقیقت مؤثر می‌داند. ازاین‌رو، معرفت پزشکی در نگرش قرآنی نه صرفاً دانشی تجربی، بلکه فرآیندی چندسطحی است که در پیوند با هدایت الهی و معرفت توحیدی معنا می‌یابد. روش پژوهش به‌صورت توصیفی تحلیلی و با استفاده از تحلیل مفهومی آیات مرتبط با شناخت، شفا و الهام (مانند نحل: ۶۸، شعراء: ۸۰، علق: ۴ ـ ۵ و انفال: ۲۹) انجام‌شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در منظومه‌ معرفتی قرآن، حس ابزار آغازین شناخت است، اما اعتبار نهایی معرفت وابسته به هدایت و تصحیح الهی است. نوآوری این مقاله در ارائه‌ «مدل سه‌سطحی معرفت پزشکی قرآنی» است که شامل: ۱. تجربه‌ حسی و مشاهده‌ طبیعی، ۲. تعقل و تحلیل مفهومی و ۳. الهام و اشراق ربانی می‌شود. این مدل می‌تواند مبنایی نظری برای تکوین «طب دینی» و بازتعریف جایگاه انسان در فرآیند درمان، در پرتو پیوند عقل و وحی فراهم آورد.   https://www.quraniimed.com/article_241474.html سلامت ازجمله مقولات مهم و همیشگی بشر است. برای بی‌دینان گسترة سلامت زندگی دنیا از تولد تا مرگ است؛ ولی برای مؤمنان گسترة سلامت محدود به دنیا نیست. در جامعه امروزی، نظام سلامت، به‌گونه‌ای امور را تمشیت می‌کند که گویی به گروه اول شبیه‌تر است. این وضعیت با آموزه‌های قرآن هماهنگ نیست. نظریه قرآن بنیان گسترة ابدی سلامت، معرفت هستی شناختی این گسترة را بر اساس قرآن تبیین و معرفت ارزش شناختی هماهنگ با نظریه را اثبات می‌کند. هدف از صورت‌بندی نظریه تبیین نابسندگی هدف‌گذاری سلامت در گسترة دنیا و نیز تبیین ضرورت هدف‌گذاری، برنامه‌ریزی و مدیریت سلام در گسترة ابدی است؛ به‌گونه‌ای که لازم است همه کنش‌ها و هستی‌های آحاد، جامعه بشری و نظام‌های حاکم بر جوامع بشری در جهت تأمین سلامت در گسترة ابدی آن هماهنگ شوند. سؤال اصلی مقاله این است: گسترة سلامت بازة تولد تا مرگ است یا فراتی از آن و ابدی است؟ فرضیه پژوهش به این قرار است: «اگسترة سلامت ابدی و هستی شمول است». این فرضیه با روش استقرا در داده‌های قرآن و تحلیل داده‌های قرآن بررسی می‌شود. تحلیل داده‌ها به روش دلالت پژوهی و اجتهاد در دلیل لفظی انجام می‌شود. ازجمله نتایج پژوهش، تبیین نظریه قرآن بنیان گسترة ابدی سلامت یعنی از تولد تا قیامت است. پیامد تبیین موجّه نظریه، ضرورت توجه همه آحاد، گروه‌ها به‌ویژه نظام اسلامی به گستره ابدی سلامت در همه مراتب حکم رانی و بازطراحی نظام سلامت در گسترة ابدی سلامت است.