قرآن وطب

قرآن وطب

قرآن، طب و طبیب؛ نگاهی به رابطه اسلام و سلامت بر اساس دیدگاه نظامی عروضی سمرقندی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
چکیده
هدف: در شرایطی که موافقان خاص نگر و مخالفان "طب اسلامی " استدلال‌های خود را مطرح می‌کنند و هرکدام در دو سوی طیف امکان یا امتناع، سرسختانه ایستادگی می‌کنند، توجه به گفتمانی مبتنی بر شواهد ضرورت دارد. به نظر می‌رسد، همچون بسیاری امور دیگر علمی، موضوع پزشکی و سلامت در کشور نیز با شکاف تاریخی از سنت‌های خود مواجه است. در این شرایط، رجوع به دیدگاه اندیشمندان مسلمان می‌تواند راهگشای مفهومی و در سطحی بالاتر نظری باشد. بر این ‌اساس، هدف مطالعه حاضر، واکاوی رویکرد نظامی عروضی سمرقندی در موضوع نسبت بین اسلام و سلامت است.
روش: روش تحقیق، تحلیل محتوا و با تحلیل کتاب چهارمقاله اثر نظامی عروضی سمرقندی است.
یافته‌ها: تحلیل محتوا نشان داد که نظامی، رویکردی اعتقادی در کار طبیب دارد، به‌طوری‌که طبیب قبل از طبابت بایستی به خداوند اعتقاد داشته، شرع را معظم دارد و با استعانت از خداوند اقدام به طبابت کند. در نظر وی قرآن داروخانه‌ی الهی است و سوره فاتحه شربتی است پر از برکات. طب در دیدگاه عروضی سمرقندی یک فن است که الزاماً بایستی با ویژگی‌های خاص طبیب خوش‌رویی و گشادگی و بوی خوش آراسته باشد. طبیب حاذق با ویژگی‌هایی چون رقیق‌القلب، جیدالحدس و حکیم‌النفس شناخته می‌شود که ضروری است به علم طب آشنا باشد و کتب طب از بقراط گرفته تا ابن‌سینا را مطالعه کند؛ اگرچه فصل اول قانون کفایت می‌کند. همچنین، از چهارمقاله برمی‌آید که طبیب بایستی طبیب کل‌نگر، خاضع و اهل مساوات باشد. به‌طورکلی، دیدگاه عروضی سمرقندی بر مبنا قرار دادن اصول بیّن اسلام در طبابت در کنار توجه به ذخیره دانش بشری تأکید دارد.
نتیجه‌گیری: دیدگاه نظامی در موضوع نسبت بین اسلام و سلامت، می‌تواند از حیث توجه به مبانی بنیادین اسلام در طب، تقلیل افراط‌وتفریط‌ها در موضوع طب اسلامی و نظریه‌پردازی در این جهت اهمیت زیادی داشته باشد.
کلیدواژه‌ها

  1. Khakkar, S. Jahangiri, M. Esmaeil Zadeh SM. A Survey of Health Status and Its Dimensions in the Islamic Teachings. Religion and Health, Autumn & Winter 2019; 7(2): 68-74 (Persian).
  2. Tabatabayi, M. & Kalantar homer, A. The Viewpoint of Islam in the Relationship between the Physician and the Patient. Islamic Studies, 2017; 1(1).
  3. Karimi, B. Medical historiography of Muslims: A review of studies and research. History and Islamic Civilization. 2013;9(18):141-161.
  4. Kalateh Sadati, A. Islam and health: A conceptual model based on Islamic worldview and tradition. Tehran: Jame’eh Shenasan; 2022.
  5. Iman, M T. Kalateh Sadati, A. Methodology of the humanities with Muslim scholars. Qom: Havze and Daneshgah Pub; 2014;
  6. Tabatabaei, K. "The realm of religion and sharia is completely separate from the health and medical system." Pour sina Quarterly Selection of Traditional Medicine and Medical History Papers. 1396; No. 18: 43.
  7. Mohagheghi, M A. Lessons from medical ethics in Islam and Iran civilization (Second part: Transfer of medicine and ethics from ancient times to Islamic civilization). jiitm 2023; 13 (4):321-328
  8. Taleb, A M. & Bagheri, M. Role of Physician and Scientists of Tabas Region in Islamic and Iranian’s Medical History. Tārīkh-I Pizishkī, 2022; 14(47), 1–10.
  9. Adel Mashhad Seri, F. Khadem Abolfazli, M. Ataei, G. Top patterns of ethics in Iranian medical education. Education and Ethics In Nursing ISSN: 2322-5300, 2022; 2(3).
  10. Mortazavi, M J. Sajadi, S M A. & Hashemi, Z. (2008). Prophetic Medicine and Western world. Journal of medical ethics and History of medicine, 2008;1(2), 49-59.
  11. Adel Mehraban, M. A review of qualitative content analysis and its application in research. Isfahan: Isfahan University of Medical Sciences Publications; 1395.
  12. Persian Wikipedia. Cardiovascular disease. Available on:

https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B6%DB% 8C

  1. Nezami Arouzi Samarghandi, A. Four Articles. By attempts of Dr. Mohammad Moein. Tehran: Amir Kabir Publishing House; 1380.
  2. Gadamer, H G. Healthiness, Health, Healing Art in the Age of Science. Translation of Narges Tajik. Tehran: New Age; 1393.
  3. Rahman, F. Health and medicine in the Islamic tradition. New York: Crossroad; 1987.
  4. Dols, MW. Adil, S. G. Medieval islamic medicine: Ibn Ridwan's treatise" on the prevention of bodily ills in Egypt". Berkeley: University of California Press; 1984.
  5. Khan, MI. MEDICAL ETHICS, An Islamic Perspective. USA: Institute Of Policy Studies; 2015.
  6. Chamsi-Pasha, H. & Albar, M. A. Doctor-patient relationship: Islamic perspective. Saudi medical journal, 2016; 37(2), 121.
  7. Kalateh Sadatti, A. Bagheri Lankarani, K. A model of the physician's relationship with the patient according to Islamic concepts. Journal of Sadra Medical Sciences. 1393; Volume 2, Issue 3: 316-326.
  8. Islamic Code of Medical Ethics – Kuwait Document –published by International Organization of Islamic Medicine -1982, revised 2004.