قرآن وطب

قرآن وطب

معنای زندگی از دیدگاه امام سجاد (ع) بر سلامت جسم، با تکیه‌بر علم «سایکوسوماتیک »

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. nasrin.eshtiyaghirad@iau.ac.ir
2 گروه علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، تهران، ایران. (نویسنده مسئول) Akhavan.mo@quran.ac.ir
3 گروه فلسفه، الهیات و معارف اسلامی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. dr.hosseini@iau.ac.ir
چکیده
مسئله‌ معنای زندگی مفهومی فلسفی است که با موضوعات متفاوتی همچون پرسش‌های هستی شناختی مانند خلفت انسان، هدف خلقت انسان، اصل هستی و غیره و موضوعات روان‌شناختی همچون اضطراب، دلهره، افسردگی، پوچی و غیره مرتبط است. پاسخ به معنای زندگی هم از بُعد دینی و هم از بُعد روانشناسی همواره موردتوجه بوده و اکثر ادیان آسمانی به‌خصوص اسلام معنا و مفهوم زندگی را رسیدن به قرب الهی معرفی کرده است.
بر این اساس هدف اصلی این مقاله بررسی معنای زندگی از دیدگاه امام سجاد علیه‌السلام و بررسی دیدگاه ایشان نسبت به‌سلامت جسم با تکیه‌بر علم «سایکوسوماتیک یا اختلال روان‌تنی» است که درنتیجه‌ی آن می‌توان رگه‌هایی از چنین اختلالی را یافت که باگذشت چند صدسال اکنون بانام سایکوسوماتیک در علم روانشناسی به آن توجه شده است.
 این مقاله به روش تطبیقی-تحلیلی و با تکیه‌بر مبانی و اصول دینی و روانشناسی؛ و به‌صورت کتابخانه‌ای موردبررسی قرارگرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد معنای زندگی در پی بردن انسان به‌نظام آفرینش و جهان هستی به دست می‌آید، امام سجاد علیه‌السلام ازجمله کسانی است که به معنای زندگی انسان پرداخته و در دعاهای خود معنای زندگی، سلامت جسمانی و راه‌های درمان آن را به هم پیوند داده است که امروزه در علم روانشناسی با عنوان اختلال روان‌تنی یا علم سایکوسوماتیک موردبررسی قرار می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

  1. الف) کتب فارسی

    1. احمدی فراز، (1396)، صحیفه مهدیه با نگاهی روان‌شناختی، اصفهان: مؤسسه بنیاد فرهنگی مهدی موعود، عج).
    2. امام چهارم، علی بن الحسین علیه‌السلام، (1376)، الصحیفة السجادیة، قم، دفتر نشر الهادی.
    3. امام سجاد، (1397)، صحیفه سجادیه، ترجمه: حسین انصاریان، تهران: نشر دانش.
    4. امام سجاد، (1383)، صحیفه کامل سجادیه، منسوب به امام زین‌العابدین علی بن حسین علیه‌السلام، ترجمه: حسین استاد ولی قم: الهادی.
    5. دهخدا، علی‌اکبر، (1377)، لغتنامۀ دهخدا، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
    6. شیروانی، علی (1376) سرشت انسان، قم: انتشارات معارف.
    7. ____________، (1397 ش)، روانشناسی و دین، ترجمه: فؤاد روحانی، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، وابسته به مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
    8. نفیسی، علی‌اکبر، (بیتا) فرهنگ نفیسی، ج 5، تهران: خیام.
    9. سبحانی تبریزی، جعفر، (1397 ش)، شیعه شناخت، قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب علیه‌السلام.
    10. سبحانی تبریزی، جعفر، (1397 ش)، شیعه شناخت، قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب علیه‌السلام.
    11. مطهری، مرتضی، (1385 ش)، مجموعه آثار، جلد ۲، چاپ هشتم، تهران: صدرا.
    12. _________، (بیتا)، تکامل اجتماعی انسانی، جلد 1، تهران: صدرا.
    13. مصباح یزدی، محمدتقی، (1384)، به‌سوی خودسازی، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
    14. مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)، بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.
    15. مرعشی، علی، (1391)، بهداشت روان و نقش دین، قم: نشر زائر.
    16. یونگ، کارل گوستا، (1397)، روانشناسی و دین، ترجمه: فؤاد روحانی، چاپ پنجم، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، وابسته به مؤسسه انتشارات امیرکبیر.

    ب) کتب عربی

    1. قرآن
    2. نهج‌البلاغه
    3. اربلی، علی بن عیسی، (1381)، کشف الغمه، بیروت: دارالاضواء.
    4. شیخ مفید، محمد بن نعمان، (1413)، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: بیتا.
    5. ______________، (1413)، الاختصاص، بیروت: دارالمفید.
    6. طبرسی، احمد بن علی، (1390)، اعلامالوری، بینا، بیتا.
    7. کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷ ق.

    ج) مقالات، مجلات و فصلنامه‌ها؛

    1. ابوالمعالی، خدیجه، آل یاسین، فاطمه سادات، (1395)، «بررسی معنای زندگی از دیدگاه امام علی علیه‌السلام و مقایسه آن با دیدگاه ویکتورفرانکل»، دو فصلنامه علمی-ترویجی علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، سال چهارم، شماره 6.
    2. دبیرخانه همایش بین‌المللی، مجموعه مقالات همایش امام سجاد علیه‌السلام، ص 239.
    3. شجاعی، محمدصادق، غروی، سیدمحمد، جان بزرگی، مسعود، (1391)، «معنای زندگی در نهج‌البلاغه»، دو فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات اسلام و روانشناسی، شماره 11.
    4. عروقی موفق، اکبر (1400)، «خودشناسی و نتایج و ثمرات آن در آینه‎ی ادعیه‌ امام سجاد (ع)»، دو فصلنامه تخصصی دعا پژوهی، سال اول، شماره 1: 205 – 218.
    5. فیروزی، جواد، حسینی دانشور، زینت (1396)، «تجربه دینی از دیدگاه یونگ، دو فصلنامه علمی – پژوهشی پژوهشنامه ادیان»، سال یازدهم، شماره، 21.
    6. کلاهدوزان، علی، خلاصه روان‌پزشکی کاپلان و سادوک- فصل 13، اختلالات شبه جسمی؛ روانشناسی سلامت سارافینو، فصل 4.
    7. گزارش خبرگزاری «حوزه»، معاونت فرهنگی و تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    8. لطفی حقیقت، امیر، شرفی جم، محمدرضا، شایسته فرد، زهرا، «معنای زندگی در صحیفه سجادیه».
    9. نصری، صادق، یلان، محبوبه، (1394)، «مقایسه استرسورها و شیوههای مقابله در بیماران مبتلابه اختلال‌های پوستی و افراد بهنجار»، روانشناسی سلامت، ج 3، شماره 15.
    10. نیازی شهرکی و فرحناکیان، محمدرضا و امیرحسین، «استرس، پیشگیری و درمان»، اصفهان: امیرفدک، 1397.
    11. 34. https://ravanaramclinic.com