استادیار گروه معارف اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی اهواز، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مبانی معرفتشناختی علم طب از منظر قرآن کریم، به بررسی نسبت میان تجربهگرایی حسی و الهام الهی در فرآیند شناخت پزشکی میپردازد. در جهان معاصر، طب عمدتاً بر بنیان تجربهگرایی و مشاهده حسی استوار است و اعتبار معرفتی خود را از دادههای تجربی میگیرد؛ حال آنکه قرآن کریم با ارائه تصویری توحیدی از جهان و انسان، منشأ شناخت را محدود به حواس ظاهری نمیداند و ساحتهای برتر ادراک، مانند عقل، قلب و الهام ربانی را نیز در مسیر کشف حقیقت مؤثر میداند. ازاینرو، معرفت پزشکی در نگرش قرآنی نه صرفاً دانشی تجربی، بلکه فرآیندی چندسطحی است که در پیوند با هدایت الهی و معرفت توحیدی معنا مییابد.روش پژوهش بهصورت توصیفی تحلیلی و با استفاده از تحلیل مفهومی آیات مرتبط با شناخت، شفا و الهام (مانند نحل: ۶۸، شعراء: ۸۰، علق: ۴ ـ ۵ و انفال: ۲۹) انجامشده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در منظومه معرفتی قرآن، حس ابزار آغازین شناخت است، اما اعتبار نهایی معرفت وابسته به هدایت و تصحیح الهی است. نوآوری این مقاله در ارائه «مدل سهسطحی معرفت پزشکی قرآنی» است که شامل: ۱. تجربه حسی و مشاهده طبیعی، ۲. تعقل و تحلیل مفهومی و ۳. الهام و اشراق ربانی میشود. این مدل میتواند مبنایی نظری برای تکوین «طب دینی» و بازتعریف جایگاه انسان در فرآیند درمان، در پرتو پیوند عقل و وحی فراهم آورد.
علم الهدی، سید محمدحسن، (1398). سلامت و بیماری معنوی از نظر قرآن، مجله مطالعات اسلامی در حوزه سلامت، دوره 3. ش 1، صص 12-1.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۴). مجموعه آثار (ج ۶: مبحث شناخت). تهران: صدرا.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۷). آموزش فلسفه اسلامی (ج ۱). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
نراقی، احمد. (۱۴۰۲). «نقد تجربهگرایی حسی در معرفتشناسی دینی». فصلنامه فلسفه دین و الهیات تطبیقی، ۱۵ (۲)، ۵۵–۷۲.
یوسفی، حبیبالله، عبدالکریمی نطنزی، مرضیه، نسائی، حسین، (1398). مبانی سلامت معنوی در قرآن در دوماهنامه علمی – پژوهشی فیض، دوره بیست و سوم، شماره،7 ضمیمه،1398 صص 819-813.
Zahra, Saima, & Khan, Muhammad Iqbal. (2018). Epistemological Foundations of Islamic Medicine. Journal of Islamic Studies and Health, 6(2), 45–63.
Nasr, Seyyed Hossein, & Arjomand, Saeed. (2020). Sacred Knowledge and Modern Medicine: Toward an Integrative Epistemology. International Journal of Islamic Thought, 9(1), 23–39.
Locke, John. (1690). An Essay Concerning Human Understanding. London: Thomas Basset.
Hume, David. (1748). An Enquiry Concerning Human Understanding. Oxford: Clarendon Press.
Capra, Fritjof. (1996). The Web of Life: A New Scientific Understanding of Living Systems. New York: Anchor Books.
Nasr, Seyyed Hossein. (1981). Knowledge and the Sacred. Albany: State University of New York Press
