زمینه و هدف: نشخوار فکری یکی از الگوهای پایدار و مخرب شناختی در دانشجویان است که با تکرار افکار منفی، افزایش اضطراب و کاهش تمرکز و عملکرد تحصیلی همراه می‌شود. در مقابل، معنویت—به‌ویژه در قالب آموزه‌های اسلامی—از جمله منابع مهم آرامش، بازسازی شناختی و تنظیم هیجان است. هدف پژوهش حاضر تبیین نقش معنویت در کنترل نشخوار فکری از منظر روان‌شناسی و تعالیم اسلامی است.

روش بررسی: این پژوهش به روش نظری و توصیفی–تحلیلی انجام شد. داده‌ها با استفاده از منابع علمی روان‌شناسی، مطالعات مرتبط با معنویت و سلامت روان، و همچنین تحلیل مفهومی آموزه‌های اسلامی (قرآن و روایات) گردآوری شدند. سپس یافته‌ها در قالب مدلی یکپارچه شامل ابعاد شناختی، هیجانی، رفتاری و معنایی بررسی شد.

یافته‌ها: نتایج نشان داد معنویت با ایجاد چارچوب معنایی منسجم، بازتفسیر رویدادهای منفی و جلوگیری از چرخه‌های فکری تکراری، نشخوار فکری را کاهش می‌دهد. در بعد هیجانی، معنویت با تقویت امید، آرامش، پذیرش و ادراک حمایت الهی، تنظیم هیجان را بهبود می‌بخشد. در بعد رفتاری، اعمال معنوی مانند ذکر، دعا و مراقبه وقفه‌ای در جریان افکار خودکار ایجاد کرده و توجه را به لحظه حال هدایت می‌کنند. در بعد معنایی، مفاهیمی همچون توکل، صبر و معناجویی ظرفیت روانی مواجهه سالم با چالش‌ها را افزایش می‌دهند.

نتیجه‌گیری: معنویت اسلامی نقش مؤثری در مهار نشخوار فکری دارد و می‌تواند به‌عنوان راهبردی بومی برای ارتقای سلامت روان دانشجویان و طراحی مداخلات مشاوره‌ای دانشگاهی مورد استفاده قرار گیرد.