قرآن وطب

قرآن وطب

طراحی الگوی پایش سلامت روانی مدیران مدارس مبتنی بر شاخصه‌های اخلاق اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مدیریت، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
2 گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
چکیده
تحقیق حاضر با هدف طراحی الگوی پایش سلامت روانی مدیران مدارس مبتنی بر شاخص‌های اخلاق اسلامی با رویکردی کیفی انجام شد. هدف این پژوهش شناسایی و تحلیل ابعاد مختلف سلامت روانی مدیران مدارس در استان کرمان و ارتباط آن‌ها با ویژگی‌های اخلاقی اسلامی است. در این تحقیق، از روش کیفی با از نوع گرانددتئوری کلاسیک از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و مشاهده‌های مشارکتی برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شد. نمونه‌گیری هدفمند بود و جمع آموری یافته ها تا اشباع نظری ادامه داشت که با تعداد 20 مدیر مدرسه در مدارس مختلف شهر کرمان این اشباع نظری دست یافتیم . یافته‌های این مطالعه نشان داد که پایش سلامت روانی مدیران مدارس براساس اخلاق اسلامی باید در دو ابعاد فردی و سازمانی مد نظر قرار گیرد که عبارتند از بعد فردی شامل ویژگی‌های اخلاقی اسلامی مانند امانت‌داری، صداقت، تواضع، صبر، تقوا و اخلاص است که به عنوان مؤلفه‌های کلیدی در سلامت روانی مدیران شناخته می‌شود. همچنین ویژگی‌های شخصیتی و عاطفی-هیجانی مانند مدیریت استرس، تعادل هیجانی و شادکامی شغلی در ارتقاء وضعیت روانی مدیران تأثیرگذارند. علاوه بر این، ویژگی‌های شناختی و جسمانی همچون تفکر انتقادی، برنامه‌ریزی استراتژیک و تعادل بین کار و استراحت نیز از عواملی هستند که به حفظ سلامت روانی کمک می‌کنند. بعد سازمانی نیز شامل ویژگی‌های اجتماعی، تربیتی، معنوی و مدیریتی است. از جمله مولفه‌های اجتماعی می‌توان به مهارت‌های ارتباطی، مدیریت تعارض و حمایت اجتماعی اشاره کرد که در روابط میان‌فردی و بهبود سلامت روانی نقش دارند.
کلیدواژه‌ها

1.      ابراهیمی، سعید؛ نوری، علی (۱۴۰۱). آموزش اخلاق در مدارس ایران: چالش‌ها و فرصت‌ها. فصلنامه اخلاق و تربیت ایران، ۱۸(۱)، ۵۶-۷۱.
2.      امیری، مجید؛ آزاد، حسن؛ یوسفی، محمد (۱۳۹۷). تأثیر عوامل روان‌شناختی بر سلامت روانی مدیران: یک فراتحلیل. مجله مطالعات مدیریت آموزشی، ۱۵(۲)، ۲۳-۳۹.
3.      جعفری، حسن؛ رضایی، مهدی؛ کریمی، فاطمه (۱۳۹۹). طراحی مدل پایش سلامت روانی مدیران مدارس. فصلنامه پژوهش در مدیریت آموزشی، ۱۳(۲)، ۳۱-۴۹.
4.      حسینی، زهرا؛ غفاری، احمد (۱۴۰۰). استراتژی‌های کاهش استرس بر مبنای آموزه‌های اسلامی برای مدیران آموزشی. فصلنامه توسعه آموزشی، ۹(۳)، ۶۵-۷۸.
5.      رحیمی، مجید؛ حسینی‌زاده، منصور؛ تقوی، فاطمه (۱۳۹۹). فرسودگی شغلی و سلامت روانی در مدیران مدارس: نقش عوامل سازمانی و فرهنگی. مجله روان‌شناسی تربیتی، ۱۷(۴)، ۹۳-۱۱۰.
6.      سپهوند، مهدیه ؛ شهنی ییلاق، منیجه ؛ مکتبی، غلامحسین ؛ امیدیان، مرتضی ؛(1403) تأثیر رهبری اخلاقی مدیران مدارس و فرهنگ مدرسه بر رفتارهای کاری نوآورانۀ معلمان با میانجی‌گری امنیت روان‏شناختی ، پژوهش های روانشناختی در مدیریت تابستان 1403- شماره 19 (29 صفحه - از 121 تا 149 )
7.      شهریاری، مریم؛ اسفندیاری، کامران (۱۴۰۲). چالش‌های آموزشی در کلان‌شهرها: مطالعه موردی کرمان. فصلنامه مطالعات آموزشی شهری، ۱۶(۱)، ۴۵-۶۲.
8.      علوی، سیدمحمد (۱۳۹۸). اخلاق اسلامی در رهبری و مدیریت: رویکردی جامع. فصلنامه مطالعات اسلامی، ۱۲(۳)، ۴۵-۶۷.
9.      فراهانی، محمدرضا (۱۴۰۱). نقش ارزش‌های اسلامی در ارتقای سلامت روانی محیط کار. مجله روان‌شناسی اسلامی، ۱۰(۴)، ۱۱۲-۱۳۰.
10. قنبری،سیروس ؛معجونی،حسین(1400) تأثیر رهبری اخلاقی در اثربخشی سازمانی مدارس با نقش میانجی توانمندسازی روان‌شناختی و خلاقیّت معلّمان،15(53)،163-178.
11. ناصری، داود(1402) بررسی شاخص های اسلامی در تحلیل عملکرد بهینه اخلاق مدیران آموزشی با ویژگی های شخصیتی حرفه ای،هشتمین همایش ملی پژوهش های نوین در حوزه علوم تربیتی و روانشناسی ایران،تهران،
12. نجفی، حسین؛ کریمی، سمانه (۱۴۰۰). مدل‌های بومی‌سازی شده رهبری آموزشی در ایران: یک مرور نظام‌مند. فصلنامه سیاست‌گذاری آموزشی ایران، ۱۴(۳)، ۷۸-۹۶.
13. نوتاش، فاطمه و محمد داوودی، امیرحسین(1400)،شناسایی و ارزیابی شاخص های شایستگی اخلاقی و تربیتی اسلامی مدیران آموزشی مدارس ناحیه یک استان قم ،همایش ملی تربیت در زیست بوم جدید،تهران
 
1.      Brown, L., & Davis, H. (2024). The impact of emotional intelligence on school leadership and teachers' mental health. International Journal of Educational Psychology, 12(3), 112-127. https://doi.org/10.1080/ijep.2024.00045
2.      Smith, J., & Johnson, P. (2021). The role of ethical leadership in enhancing school leaders' mental health. Journal of Educational Leadership and Management, 45(2), 134-148.
3.      Smith, J., & Jones, A. (2020). Mental Health Challenges in Educational Leadership. International Journal of School Leadership Studies, 8(2), 12-28.
4.      Taylor, R., & Green, E. (2024). Spiritual leadership and its effect on educational leaders' mental health. Journal of Spirituality in Education, 33(1), 79-92. https://doi.org/10.1080/jse.2024.01123
5.      Wang, Y., & Liu, Z. (2024). Social support and its influence on school leaders' psychological resilience. Educational Psychology Review, 36(4), 89-101. https://doi.org/10.1007/s10648-024-09637.