زمینه و هدف: گسترش هوش مصنوعی در پزشکی و ظهور مداخلات تطبیقی بر اساس داده‌های جدید، وضعیت بیمار و خروجی الگوریتم‌ها را تغییر می‌دهند و اعتبار مدل سنتی رضایت آگاهانه را با چالش مواجه ساخته است. در این وضعیت، رضایت اولیه بیمار ممکن است با تغییر موضوع مداخله، دیگر ناظر به واقعیت جدید درمان نباشد. هدف پژوهش حاضر، بازسازی معیار قرآنی «تبیّن» برای ارائه الگویی معرفت‌شناختی، جهت ارزیابی اعتبار رضایت در مداخلات تطبیقی پزشکی است.
روش تحقیق: این پژوهش با روش تحلیل مفهومی ـ استنباطی انجام شده است. ابتدا مؤلفه‌های معرفتی مفهوم تبیّن در قرآن کریم، تحلیل شد و سپس، نسبت آن با مبانی اخلاق پزشکی، رضایت آگاهانه و چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در پزشکی، بررسی شده است.
یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اعتبار رضایت در پزشکی تطبیقی، صرفاً به اعلام موافقت اولیه، وابسته نیست و نیازمند چهار مؤلفه اساسی، شامل آگاهی معتبر، فهم متناسب، اختیار مستمر و تناسب میان رضایت و مداخله است. بر اساس الگوی تبیّن، هرگاه تغییرات الگوریتمی یا درمانی، موجب گسست میان رضایت اولیه و وضعیت واقعی مداخله شود، فرایند تبیّن مجدد و بازبینی رضایت، ضرورت می‌یابد.
نتیجه‌گیری: الگوی پیشنهادی نشان می‌دهد که رضایت معتبر در پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی، باید به‌عنوان فرایندی پویا و بازگشت‌پذیر، فهم شود، نه مجوزی ثابت برای مداخلات آینده. بازسازی قرآنی تبیّن می‌تواند چارچوبی را برای حفظ هم‌زمان بهره‌گیری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی و صیانت از اختیار، کرامت و مسئولیت انسانی در تصمیم‌های پزشکی فراهم کند.
