زمینه و هدف: خودکنترلی به عنوان یکی از سازه‌های کلیدی در روان‌شناسی بالینی، نقش حیاتی در تنظیم هیجانات و مدیریت تکانه‌ها ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف واکاوی تطبیقی «کنترل نفس» در قرآن و «خودکنترلی» در روان‌شناسی، به بررسی نقاط اشتراک، افتراق و پتانسیل‌های تلفیقی این دو مفهوم برای ارتقای سلامت روان و تاب‌آوری می‌پردازد.

روش: این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-نظری و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای و اسنادی انجام پذیرفت. جامعه آماری شامل کلیه آیات قرآن کریم، روایات معتبر از معصومین (ع)، کتب مرجع روان‌شناسی شخصیت و شناختی، و تفاسیر معتبر قرآنی بود. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و بر اساس معیارهای مرتبط با موضوع انجام شد. داده‌ها با استفاده از تکنیک‌های فیش‌برداری، مطالعه عمیق متون و تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفتند.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که اگرچه هر دو مفهوم بر تنظیم رفتار تأکید دارند، اما در چیستی متغیرها (نفس مجرد در برابر ساختار روانی)، مبانی هستی‌شناختی (توحید در برابر مادی‌گرایی) و هدف غایی (قرب الهی در برابر بهزیستی دنیوی) تفاوت‌های بنیادینی دارند. با این حال، در راهکارهای شناختی (خودآگاهی)، انگیزشی (اراده و مدیریت هیجان) و رفتاری (طاعت و الگویابی)، هم‌پوشانی‌های قابل‌توجهی مشاهده شد. پژوهش پیشین نیز همبستگی مثبتی بین کنترل نفس و خودکنترلی با تاب‌آوری روانی نشان داده است.

نتیجه‌گیری: تلفیق هوشمندانه‌ی راهکارهای دینی با افزودن بعد معنوی و تکیه بر توفیق الهی، عمق و پایداری رفتارهای کنترل‌شده را افزایش داده و می‌تواند خلأهای معنوی رویکردهای سکولار را پر کند و مدل‌های بومی‌تری برای سلامت روان ارائه دهد.