ظهور  خاندان سلجوقی در تاریخ اسلام از وقایع بزرگ و به منزله شروع دوره جدیدی در تاریخ تشیع  است. با توجه به فراز و فرودهای تشیع در دوره سلجوقیان می توان عملکرد این حکومت نسبت به تشیع را به دو دوره تقسیم بندی کرد: الف) دوره اول سلجوقی(483-429 ه.ق) به سبب علاقه آنان به حمایت از تسنن و قدرتمندی حکام اولیه (طغرل و آلب ارسلان و ملکشاه) شیعیان با سخت گیری فرمانروایان جدید روبرو شدند. سختگیری نظام الملک  مهمترین وزیر دولت سلجوقی، نسبت به فرق شیعه، بویژه اسماعیلیان نزاری، شهرت زیادی دارد. ب) دوره دوم حکومت سلجوقیان ( 483-590 ه.ق) در این دوره شیعیان توانستند متصدی مناسب اداری گردند، بویژه به عنوان کارگزاران دیوانی سلجوقیان به بالاترین مناصب نیز دست یابند. در دوره خوارزمشاهیان نیز سلطان محمدخوارزمشاه که مهمترین مبنای مشروعیت خویش را قدرت نظامی و جنگاوری میدانست تلاش می کرد از برخی فقهای دینی به مشروعیت سازی بپردازد. اما در نهایت در پی اختلاف با خلیفه و در درگیری با یورش مغولان حکومت و قدرت را باخت و موجبات تحولات نوینی را فراهم آورد که تاثیرات و پیامدهای سنگینی بر ایران و جهان اسلام به دنبال داشت. در این مقاله برآنیم تا با روش تحلیلی- توصیفی در صدد پاسخ به این فرضیه ها باشیم که: گرایش برخی از سلاطین ایرانی به ظواهر تشیع و با هدف جذب ایرانی ها، به جاذبه فرهنگی شیعه کمک می نموده است و نتایج تحقیق حاکی از آن است: اگر چه بررسی منابع تاریخی، سرکوب شیعیان را به وسیله برخی سلاطین سلجوقی در مقاطعی از اواخر دوره سلجوقی گزارش می‏دهند، اما به طور کلی نفوذ و گسترش تشیع در مناطق بسیاری از ایران و حتی بغداد به ویژه در دستگاه خلافت در نهایت بر بهبود موقعیت شیعیان می‏افزود و رفته رفته آنان را به عنوان نیرویی قابل اعتنا در موازنه های سیاسی مطرح می‏کرد، و بررسی عملکرد خوارزمشاهیان با شیعیان نیز نشان دهنده آن است که خوارزمشاهیان به علویان اعتنایی نمی‏کردند و هر گاه که منافع حکومتی آنان ایجاب می‏کرد علیه آنان اقدام می‏نمودند. سلاطین خوارزمشاه از نهضت رو به رشد شیعه در این زمان آگاهی داشتند و هر دو سعی کردند از این نهضت رو به رشد برای نابودی رقیب بهره بگیرند، و لذا هیچکدام از آنان پیرو مذهب تشیع نشده بودند.