1
دانشجوی دکتری قرآن و علوم گرایش روانشناسی، جامعهالمصطفی العالیمه، مجتمع قرآن و حدیث ، ایران
2
دکترای تخصصی قرآن و علوم و علوم پزشکی، جامعه المصطفی (ص) العالمیه، دانشگاه علوم پزشکی قم و فرهنگستان علوم پزشکی کشور، ایران
چکیده
هدف: نوجوانی یکی از مهمترین و حساسترین مراحل زندگی انسان است که بین کودکی و بزرگسالی قرار دارد. در این دوره، فرد تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی بسیاری را تجربه نموده و با پیچیدگیها و چالشهای زیادی مواجه است، ازجمله چگونگی تعامل مؤثر و سازنده والدین با نوجوانان، عدم شناخت کافی والدین از ویژگیها و نیازهای نوجوان است که میتواند منجر به مشکلات جدی در رفتار و روابط اجتماعی آنان شود. گاهی رفتارهای ناسنجیده آنان تأثیرات منفی در سراسر زندگی نوجوان دارد. استفاده از روایات معصومین (ع) بهعنوان منابع معتبر اسلامی و نتایج علمی میتواند راهگشای والدین در تربیت بهتر فرزندان باشد. روشها: هدف این تحقیق استخراج، استنطاق و تبیین اصول شناختی، عاطفی و رفتاری تعامل والدین با نوجوانان بر اساس روایات معصومین (ع) با گرایش روانشناختی است تا والدین بتوانند از این اصول بهعنوان راهنمایی عملی در تربیت و هدایت صحیح نوجوانان استفاده کنند. یافتهها: یافتهها و نوآوریهای تحقیق حاکی از آن است که اصول استخراجشده از روایات معصومین (ع) و روانشناسی چون شناخت روحیات نوجوان، معنویت، همدلی، هنر خوب گوش دادن، محبت و رفاقت، احترام به شخصیت و توجه به نیازهای نوجوان و روشهای چون قاطعیت و انعطاف، موعظه، تشویق، تغافل، تبیین خوبیها و بدیها، میتوانند بهعنوان راهکارهای مؤثری برای هدایت و تربیت نوجوانان در دنیای امروز به کار گرفته شوند. نتیجهگیری: نتیجه تحقیق نشان میدهد که با بهرهگیری از اصول و شیوههای ذکرشده در روایات و روانشناسی، میتوان در بهبود تعاملات والدین و نوجوانان و ارتقای سلامت روانی، اجتماعی و اخلاقی جامعه کمک قابلتوجهی کرد.
ابن أبی الحدید، ع، شرح نهجالبلاغه، محقق: ابراهیم م، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، ۱۴۰۴ ابن بابویه، م، الخصال، محقق: علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ عیون أخبار الرضا علیهالسلام، محقق: مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، ۱۳۷۸ ابن شعبه حرانی، ح، تحفالعقول، محقق: علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ ۲، ۱۳۶۳ احمدی میانجی، ع، مکاتیب الأئمة علیهمالسلام، محقق: مجتبی فرجی، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۶ آقا جمال خوانساری، م، شرح بر غررالحکم و دررالکلم، محقق: محدث حسینی، تهران، دانشگاه تهران، چاپ ۴، ۱۳۶۶ بابا زاده، ر، روانشناسی نوجوانی، تهران، نسل نواندیش، ۱۳۹۰ بِرک، ل، روانشناسی رشد از نوجوانی تا پایان زندگی، ترجمۀ یحیی محمدی، تهران، نشر ارسباران، چاپ ۶، ۱۳۸۵ بروجردی، ح، جامع احادیث الشیعة، محقق: جمعی از محققان، تهران، انتشارات فرهنگ سبز، ۱۳۸۶ بولتون، ر، روانشناسی روابط انسانی، ترجمۀ حمیدرضا سهرابی، تهران، انتشارات رشد، چاپ ۳، ۱۳۸۴ به پژو، ا، اصول برقراری ارتباط انسانی با کودک، تهران، نهضت پویا، چاپ ۶، ۱۳۸۴ برن، ر، معجزۀ شکرگزاری، ترجمۀ حمیدرضا دلفانیان، تهران، شبگون، ۱۴۰۰ پارسا، م، روانشناسی رشد کودک و نوجوان، تهران، مؤسسه انتشارات بعثت، ۱۳۸۵ پاینده، ا، نهجالفصاحة، تهران، دنیای دانش، چاپ ۴، ۱۳۸۲ پسندیده، ع، کیومرثی، م، درآمدی بر پیشگیری از اعتیاد با رویکرد اسلامی، قم، انتشارات دارالحدیث، ۱۳۹۲ تمیمی آمدی، ع، غررالحکم و دررالکلم، محقق: مهدی رجائی، دارالکتاب الإسلامی، چاپ ۲، ۱۴۱۰ جری و یونل، ب، وقتی کودکان میگوید «نه» چگونه او را با خود همراه کنید، ترجمۀ فرناز ثقفی، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۵ جیمز و دین و روان، ترجمۀ قائنی، م، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳ حقانی، ا، روانشناسی رشد، قم، مؤسسۀ انتشارات آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۶ خزاز رازی، ع، کفایة الأثر فی النصّ علی الأئمة الإثنی عشر، محقق: عبداللطیف حسینی، قم، بیدار، ۱۴۰۱ دینکمیر، د، مکی، گ، راهنمایی فرزند پروری موفق، ترجمۀ رئیس دانا، م، تهران، انتشارات رشد، چاپ ۳، ۱۳۸۹ فونتانا، د، روانشناسی دین و معنویت، ترجمۀ ساوار، ا، قم، نشر ادیان، ۱۳۸۵ دینکمیر، د، مکی، گ، والدین مؤثر فرزند مسئول، ترجمۀ مجید رئیس دانا، تهران، انتشارات رشد، چاپ ۷، ۱۳۸۹ راغب اصفهانی، ح، مفردات ألفاظ القرآن، دارالقلم، بیروت، ۱۴۱۲ شیخ حر عاملی، م، وسائلالشیعة، محقق: مؤسسة آلالبیت (ع)، قم، مؤسسة آلالبیت (ع)، ۱۴۰۹ طبرسی، ح، مکارم الأخلاق، قم، الشریف الرضی، چاپ ۴، ۱۴۱۲ طبسی، م، حقوق فرزندان در مکتب اهلّبیت (ع)، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۶ طوسی، م، تهذیب الأحکام، تحقیق: حسنالموسوی خرسان، تهران، دارالکتب الإسلامیه، ۱۴۰۷، چاپ ۴. طوسی، م. الأمالی، محقق: مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، ۱۴۱۴. قندوزی، س، ینابیع الموده لذویالقربی، تحقیق: سیدعلی جمال اشرف الحسینی، بیجا، دارالاسوه، ۱۴۶۱. کلینی، م، الکافی، محقق: علیاکبر غفاری، محمدآخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷، چاپ ۴. گینات، ح، روابط بین والدین و کودکان، ترجمه: سیاوش سرتیپی، تهران: انتشارات مؤسسۀ اطلاعات، ۱۳۸۱. متقی، ع، کنزالعمال فی سنن الأقوال و الأفعال، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۹. مجلسی، م، روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، محقق: موسوی کرمانی، حسین و اشتهاردی علیپناه، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشان بور، ۱۴۰۶، چاپ ۲. مرکز فرهنگ و معارف قرآن. دائرةالمعارف قرآن کریم. قم: مؤسسه بوستان کتاب، ۱۳۸۵. مطهری، م، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، قم: صدرا، ۱۳۷۲. چاپ ۸. میرداماد، م، التعلیقة علی أصول الکافی، محقق: رجائی، م، قم: الخیام، ۱۰۴۱. پاپورث، م، راهنمایی رفتار با نوجوان، ترجمه: نیسان گاهان، تهران: انتشارات رشد، ۱۳۸۷. مارستون، س، معجزۀ تشویق، ترجمه: توراندخت تمدن (مالکی)، تهران: انتشارات علمی، ۱۳۸۷. چاپ ۳. هریس، م، روانشناسی رشد. ترجمه: غلامرضا تبریزی، مشهد: انتشارات نینگار، ۱۳۸۵. هاشمی خویی، م، منهاج البراعة فی شرح نهجالبلاغه، مترجم: حسن حسنزاده آملی، تهران: مکتبة الإسلامیة، ۱۴۰۰. ورام بن أبی فراس، م، مجموعة ورّام. قم: مکتبه فقیه، ۱۴۱۰. نوری، ح. ب. م. مستدرکالوسائل و مستنبطالمسائل. محقق: مؤسسة آلالبیت، قم: مؤسسة آلالبیت، ۱۴۰۸