زمینه و هدف: قرآن کریم در آیه ۱۷ سوره انسان از نوشیدنیِ بهشتی ابرار سخن می‌گوید که «مزاج» آن زنجبیل است (یُسقَونَ فیها کأساً کان مزاجُها زنجبیلاً). این اشاره، امکان مطالعه‌ای میان‌رشته‌ای را فراهم می‌کند که به لایه‌های تفسیری و روایی آیه و نیز داده‌های گیاه‌شناسی، فیتوشیمی و پزشکی مدرن درباره این ماده می‌پردازد. هدف پژوهش، بررسی میزان هم‌سویی توصیف تفسیری زنجبیل به‌عنوان عامل گوارایی و نشاط با کارکردهای شناخته‌شده این گیاه در طب سنتی و پزشکی نوین است.

روش بررسی: پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و اتکا به منابع کتابخانه‌ای انجام شد. ابتدا دلالت‌های لغوی و تفسیری زنجبیل و نسبت آن با «سلسبیل» بر اساس تفاسیر و روایات معتبر بررسی گردید. سپس ترکیبات زیست‌فعال زنجبیل و سازوکارهای ضدالتهابی، آنتی‌اکسیدانی و ضدتهوع آن و نیز شواهد منتخب بالینی در حوزه‌هایی مانند تهوع بارداری، بیماری حرکت و آرتروز مرور و تطبیق داده شد.

یافته‌ها: برآیند تحلیل نشان می‌دهد که تصویر تفسیری زنجبیل به‌عنوان عامل گوارایی و نشاط با بخشی از کارکردهای شناخته‌شده این گیاه در طب سنتی و برخی یافته‌های پزشکی جدید هم‌راستاست. زنجبیل در آیه شریفه در شبکه‌ای از معنا، شامل پاکی، گوارایی و پاداش ابرار، قابل تحلیل است و از منظر علوم سلامت نیز شواهد قابل توجهی در حوزه‌های ضدالتهابی، ضدتهوع، حفاظت عصبی و متابولیک دارد.

نتیجه‌گیری: زنجبیل در آیه ۱۷ سوره انسان ظرفیت تحلیل چندلایه دارد و میان دلالت‌های قرآنی آن و کارکردهای علمی این گیاه قرابت مفهومی مشاهده می‌شود؛ با این قید که این هم‌سنجی باید غیرتقلیل‌گرایانه و مبتنی بر احتیاط تفسیری انجام شود.