2
استادیار روانشناسی پژوهشگاه بین المللی المصطفی، قم، ایران
چکیده
قلب در متون دینی، یکی از مفاهیم بنیادینی است. فهم صحیح آن میتواند درک ما را از رابطه میان عقل، هیجان، سلامت و بیماری ژرفتر سازد. در قرآن کارکردهایی چون تعقل و هیجان به قلب نسبت داده شده که امروزه غالباً به مغز نسبت داده میشود. با وجود اهمیت قلب در منابع اسلامی درباره چیستی و ماهیت آن اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. هدف این پژوهش، اثبات این فرضیه است که مراد از «قلب» در قرآن، همان قلب صنوبری است که از توانمندیهای شناختی و هیجانی برخوردار است. این مطالعه با رویکرد تحلیلی ـ توصیفی است که با استناد به آیات قرآن، قرائن روایی و یافتههای نوین علمی در حوزه علوم اعصاب، مفهوم قلب را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که قلب در منظومه معرفتی اسلام و علوم اعصاب نوین، دارای نقشی فراتر از صرفا پمپاژ خون شناخته میشود. آیات بهویژه آیه ۴۶ سوره حج و قرائن روایی نشان میدهند که قلب صنوبری دارای کارکردی شناختی و عاطفی نیز میباشد. یافتههای نوین علمی نیز با اشاره به وجود شبکه عصبی مستقل در قلب، ترشح برخی هورمونها و تعامل پیچیده آن با مغز، این کارکردهای شناختی و هیجانی را تأیید میکنند. بر پایه شواهد دینی و علمی، میتوان قلب صنوبری را بهعنوان بستر تحقق تجربههای شناختی و هیجانی در نظر گرفت. نتایج این پژوهش، زمینه بازنگری در مفاهیم دینی مرتبط با قلب را فراهم ساخته و افقهای نوینی در حوزه روانشناسی اسلامی و آسیبشناسی روانی مبتنی بر آموزههای وحیانی میگشاید