قرآن وطب

قرآن وطب

تأثیر ناامیدی بر سلامت روان و روابط انسان و راهبردهای کاهش آن از منظر قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای تخصصی علوم قرآن و حدیث
چکیده
امید انتظاری پویا برای دستیابی به اهداف و ناامیدی نظامی از طرحواره‌های منفی است که فرد نسبت به خود و آینده‌اش دارد و به سلامت روان، خودپنداره و از این طریق کفایت اجتماعی فرد آسیب می‌رساند و او را ناسازگار و منزوی می‌سازد. این پژوهش با هدف تبیین مفهوم ناامیدی و تأثیر آن بر سلامت روان و روابط انسان و ارائه راهبردهایی برای کاهش آن از منظر قرآن کریم و به روش تحلیلی توصیفی نگاشته شده است و بیان می‌دارد که ناامیدی در قرآن کریم نتیجه نادیده انگاشتن قدرت و رحمت بیکران خداوند خالق انسان است و با اثراتی چون کاهش میزان خودکارامدی، ایجاد و افزایش افسردگی، کاهش شادکامی، کاهش سازگاری و ایجاد و افزایش احساس نارضایتی بر سلامت روان فرد تأثیر گذاشته و از این طریق روابط فرد را تحت تأثیر قرار داده و سبب اختلال در روابط و در نهایت پائین آمدن کیفیت زندگی فرد می‌شود و با راهبردهایی چون معنویت، مثبت‌اندیشی، تمرکز بر نعمتها و موفقیتها، و صبر و تلاش می‌توان آن را کنترل نمود و کاهش داد. نتیجه آنکه ناامیدی از طریق کاهش میزان خودکارآمدی باعث می‌شود فرد با کوله‌باری از عواطف منفی در روابط اجتماعی حاضر ‌شود و از آنجا که احساس ناامیدی بر سایر احساسات غلبه دارد کوچکترین مشکل در این زمینه روابط فرد در اجتماع را تحت تأثیر قرار داده و باعث اختلال در روابط و در صورت استمرار سبب گوشه‌گیری و انزوای اجتماعی می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

ابوالمعالی‌الحسینی، خدیجه. (1392). «تحلیل کیفی متن: استقرا/قیاس». مطالعات معارف اسلامی و علوم تربیتی، سال اول، شماره 1: 14-27.
آلوسی، سید محمود. (1415ق) روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
بشرپور، سجاد؛ آزاده عباسی، عباس ابوالقاسمی، (1393). تأثیر آموزش شیوه‌های مقابله شناختی رفتاری و تنظیم هیجان بر کاهش ناامیدی، شادکامی و عزت نفس کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره، 5(1): 85_70.
پرچم، اعظم؛ مریم فاتحی زاده، زهرا محققیان، (1390). بررسی تطبیقی ناامیدی در نظریه اسنایدر و قرآن کریم، مطالعات اسلامی، 3(87): 108-83.
ترصفی، مهدیه؛ کلانتر، سیدمحمد؛ کوشه،کلانتر؛ لستر، دیوید. (1394). هنجاریابی پرسش‌نامه احساس شکست و ارتباطش با ناامیدی و افسردگی در میان دانشجویان دانشگاه علامه طباطبائی. مطالعات روان‌شناسی بالینی. 5(19): 98_81.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1410). غررالحکم و دررالکلم. قم: دارالکتاب الاسلامی.
حقی برسوی، اسماعیل، (بی‌تا). تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر.
خالدیان، محمد؛ غریبی، حسن؛ قلی‌زاده، زلیخا؛ شاکری، رضا. (1392). اثربخشی درمان گروهی شناختی- رفتاری بر کاهش افسردگی و افزایش امید به زندگی در سندرم آشیانه خالی. مشاوره و روان‌درمانی خانواده. 3(2): 281_261.
خدایاری فرد، محمد؛ غباری بناب، باقر؛ زمانپور، عنایت‌الله؛ درخشان، مریم؛ اکبری زردخانه، سعید و موسوی، سمیرا. (1391). مثبت‌نگری: تلاشی برای تدوین الگویی ایرانی-اسلامی. فصلنامه پژوهش­های کاربردی روان‌شناختی، 4(3)، 91-112.
زمخشری، محمود. (1407) الکشاف عن حقایق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی.
سپهریان آذر، فیروزه؛ محمدی‌آذر، مرضیه؛ موهنا، سعید. (1395). آثربخشی آموزش شناختی امید بر خودکارآمدی دانش‌آموزان دختر سالاول دبیرستان. پژوه‌شهای نوین روانشناختی، 41: 98_79.
سیادتیان، سیدحسین؛ مستأجران، مریم؛ قمرانی، امیر. (1391). بررسی مقایسه‌ای امید به زندگی و خوش‌بینی در دانش‌آموزان ناشنوا و شنوا. تعلیم و تربیت استثنایی. 112.
شاذلی، سیدبن قطب بن ابراهیم. (1412). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
شریعتی ‌فیض‌آبادی، مهدی؛ گودرزی، محمود. (1394). رویکرد کیفی مبتنی بر تحلیل محتوا. دانش سیاسی، سال 11، ش 2.
شمس، ثریا؛ هاشمیان، کیانوش؛ شفیع‌آبادی، عبدالله. (1386). بررسی اثربخشی روش آموزش حس شوخ‌طبعی بر ناامیدی و سازگاری اجتماعی دانشجویان افسرده شهر تهران. نوآوری‌های مدیریت آموزشی. 3(1): 99-81.
صدوق، محمد بن علی. (1395). کمال‌الدین و تمام النعمه. تهران: اسلامیه.
صدوق، محمدبن علی. (1413). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1374). تفسیر المیزان. ترجمه سیدمحمدباقر موسوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی .
طبرسی، فضل بن حسن .(1360). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو.
عزیزی‌نژاد، بهاره. (1395). نقش حمایت اجتماعی مدارس بر سازگاری تحصیلی: اثر میانجی رضایت از مدرسه، امیدواری و خودکارآمدی دانش‌آموزان. پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی. 4(13): 68_57.
عیسی‌زادگان، علی؛ سلمان‌پور، حمزه؛ احمدی، عزت‌الله؛قاسم‌زاده، ابوالفضل. (1395). نقش تمایل به بخشش، قدردانی، امید و بهزیستی ذهنی در رضایت از زندگی. پژوهش‌های نوین روان‌شناختی. 11(42): 111_95.
فخررازی محمدبن عمر. (1420). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیا التراث العربی.
فرنام، علی؛ محمد حمیدی، (1395). اثربخشی آموزش مثبت نگری در افزایش امید با تأکید بر قرآن. آموزه‌های اسلامی، مطالعات روان‌شناسی بالینی، 6(22): 118-94
قاسمی، افشان، عابدی، احمد، باغبان، ایران. (1388). اثربخشی آموزش گروهی مبتنی بر نظریه امید اسنایدر بر میزان شادکامی کارمندان، دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، 41: 38-17.
قنبریان، مینا؛ پرموز، مهناز؛ رجب‌زاده، زینب. (1395). رابطه بین شادکامی و امید به زندگی در دانشجویان دانشکده علوم پزشکی بهبهان. اصول بهداشت روانی. 18: 556-553.
قنبریان، مبینا؛ پرموز، مهناز؛ رجب‌زاده، زینب. (1395). رابطه بین شادکامی و امید به زندگی در دانشجویان دانشکده علوم پزشکی بهبهان، اصول بهداشت روانی، 18: 548-544.
کمری سنقرآبادی، سامان، فتح‌آبادی، جلیل؛ (1391). بررسی نقش جهت‌گیری مذهبی و امید به زندگی در میزان رضایت از زندگی، پژوهش‌های نوین روانشناختی، 28: 179-159.
کمری، سامان؛ فولادچنگ، محبوبه. (1394). اثربخشی آموزش معنویت‌درمانی مبتنی بر مثبت‌نگری بر میزان امید به زندگی و رضایت از زندگی نوجوانان. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی و مشاوره. 6(1): 24-5.
مراغی، احمد بن مصطفی .(بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مصباح، نسرین؛ عابدیان، احمد. (1385). رابطه میزان استرس با ناامیدی در دانشجویان ساکن خوابگاه‌ها. روان‌شناسی بالینی ایران. 12(2): 159-154.
 
Bachem, R., & Casey, P. (2018). Adjustment disorder: a diagnosis whose time has come. Journal of Affective Disorders, 227, 243-253.
Deiner, E., Lucas, R. E., & Oishi, S. (2002). Subjective well-being. Journal of Clinical Psychology, 24(1), 25-41.
 O’Sullivan G. The relationship between hope, eustress, selfefficacy, and life satisfaction among undergraduates. Social indicators research. 2011;101(1):155-72.
Snyder, C. R. (2000). Handbook of hope: Theory, measures, and applications. San Diego, CA: Academic Press.
Snyder, C. R., Harris, C., Anderson, J. R., Holleran, S. A., Irving, L. M., Sigmon, S. T., Yoshinobu,L., Gibb, J., langelle, C., Harney, P. (1991). The will and the ways: Development and validation of an individual- differences measure of hope. Journal of Personality and Social Development, 60, 570-585
Stone, m.q. (1966). The jeneral inquirer: a computer approach to content analysis, Cambridge: m I t press.